19 sie Orzekanie o niepełnosprawności: raport Najwyższej Izby Kontroli z Wielkopolski pokazuje problemy ogólnokrajowe
13 sierpnia 2025 Najwyższa Izba Kontroli opublikowała wyniki audytu dotyczącego orzekania o niepełnosprawności oraz ustalania poziomu wsparcia w wybranych powiatach Wielkopolski i w urzędzie wojewódzkim w Poznaniu. Choć badanie obejmowało tylko ten region, wnioski płynące z raportu mają dużo szersze znaczenie – wszystko wskazuje, że podobne trudności mogą dotyczyć całego kraju.
Kluczowe problemy wskazane przez NIK:
- Braki kadrowe
Niedobór lekarzy specjalistów (m.in. psychiatrów, neurologów, ortopedów, okulistów) sprawia, że orzeczenia wydają często osoby spoza danej dziedziny. Główną barierą są niskie stawki wynagrodzeń za udział w pracach zespołów. - Niska jakość orzeczeń
Decyzje są często ogólnikowe, bez rzetelnego uzasadnienia i bez prognozy przebiegu choroby. To utrudnia odwołania i obniża wiarygodność całego systemu. - Nieuzasadnione wymagania formalne
Wnioskodawcy musieli podpisywać oświadczenia karno-prawne czy deklaracje o pokryciu kosztów badań lekarskich — mimo że przepisy tego nie wymagają. - Opóźnienia i słaby nadzór
Ogromna liczba zaległych wniosków (w Wielkopolsce aż 69% przekroczyło ustawowy termin rozpatrzenia) wskazuje na niewydolność systemu. - Brak dostępności
Kontrolowane placówki nie spełniały wymogów dostępności architektonicznej, cyfrowej ani informacyjnej. Brakowało m.in. podjazdów, wind, pętli indukcyjnych czy materiałów w Braille’u. Nie opracowano też procedur ewakuacyjnych uwzględniających osoby z niepełnosprawnościami.
Ogólnopolskie znaczenie raportu
Choć NIK skupiła się na Wielkopolsce, przedstawione problemy mają charakter systemowy. Braki kadrowe, niejasne procedury i bariery dostępności występują również w innych częściach Polski, co potwierdzają sygnały od organizacji społecznych i samych osób z niepełnosprawnościami.
Rekomendacje NIK
Izba zaleca m.in.:
- pozyskanie większej liczby specjalistów,
- poprawę jakości uzasadnień orzeczeń,
- uproszczenie i ujednolicenie procedur,
- wzmocnienie nadzoru nad powiatowymi zespołami,
- przyspieszenie rozpatrywania wniosków,
- zapewnienie pełnej dostępności instytucji publicznych.
Podsumowanie:
Raport NIK z Wielkopolski to sygnał alarmowy dla całego kraju. Bez pilnych zmian w systemie orzekania osoby z niepełnosprawnościami pozostaną w sytuacji, w której zamiast realnej pomocy napotykają na kolejne bariery.
Szczegółowe ustalenia NIK
https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/sprawy-spoleczne/orzekanie-i-ustalanie-poziomu-wsparcia-dla-osob-z-niepelnosprawnosciami-w-wielkopolsce-wiecej-trudnosci-niz-realnej-pomocy.html
