10 mar Samorządy powiatowe przeznaczyły w 2025 r. tylko 1,44% środków PFRON przekazanych powiatom na rehabilitację zawodową osób z niepełnosprawnościami
Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2025 r. przekazał samorządom powiatowym łącznie 1 968 482 000 zł na realizację zadań z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej osób z niepełnosprawnościami. Z tej kwoty 28 443 329 zł przeznaczono na rehabilitację zawodową.
Udział wydatków na rehabilitację zawodową w ogólnej kwocie środków przekazanych powiatom wyniósł 1,44%.
Niepokojąca jest tendencja spadkowa w zakresie przeznaczania przez powiaty środków na wsparcie rehabilitacji zawodowej. Dla porównania w 2023 r. na ten cel przeznaczono 32 686 736 zł ze środków PFRON przekazanych samorządom powiatowym.
Zgodnie z komunikatem PFRON z 12 lutego 2026 r., w 2026 r. do powiatów trafi 1 817 330 000 zł na realizację zadań określonych w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jest to o niemal 152 mln zł mniej niż w 2025 r.
Formy wsparcia przewidziane w ustawie o rehabilitacji
Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa) przewiduje system wsparcia dla pracodawców zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami. Część instrumentów wsparcia realizowana jest przez samorządy powiatowe, które dysponują środkami PFRON przekazywanymi na ten cel.
Do najważniejszych należą:
Art. 26 ustawy – zwrot kosztów przystosowania stanowiska pracy
Pracodawca może uzyskać zwrot kosztów poniesionych na:
- adaptację pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb osób z niepełnosprawnościami,
- przystosowanie lub zakup urządzeń ułatwiających wykonywanie pracy,
- zakup i autoryzację oprogramowania dostosowanego do potrzeb pracownika z niepełnosprawnością,
- rozpoznanie przez służby medycyny pracy potrzeb w zakresie przystosowania stanowiska pracy.
Celem tego instrumentu jest umożliwienie osobie z niepełnosprawnością wykonywania pracy na stanowisku dostosowanym do jej potrzeb zdrowotnych.
Art. 26d ustawy – zwrot kosztów zatrudnienia pracownika wspomagającego
Pracodawca zatrudniający osobę z niepełnosprawnością może otrzymać refundację kosztów zatrudnienia pracownika wspomagającego, który pomaga osobie z niepełnosprawnością w:
- komunikowaniu się z otoczeniem,
- wykonywaniu czynności trudnych do samodzielnego wykonania,
- organizacji pracy.
Rozwiązanie to jest szczególnie istotne w przypadku osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub znacznymi trudnościami w funkcjonowaniu w środowisku pracy.
Art. 26e ustawy – zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy
Pracodawca, który zatrudni osobę z niepełnosprawnością zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotną lub poszukującą pracy, może uzyskać zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy dla tej osoby.
Instrument ten ma na celu tworzenie nowych miejsc pracy dla osób z niepełnosprawnościami.
Art. 26g ustawy – wsparcie zatrudnienia w spółdzielniach socjalnych i przedsiębiorstwach społecznych
Ustawa przewiduje również wsparcie zatrudniania osób z niepełnosprawnościami w podmiotach ekonomii społecznej, w szczególności poprzez:
- zwrot kosztów utworzenia stanowiska pracy dla osoby z niepełnosprawnością w spółdzielni socjalnej (art. 26g ust. 1 pkt 1),
- zwrot części kosztów wynagrodzenia osoby z niepełnosprawnością zatrudnionej w przedsiębiorstwie społecznym lub spółdzielni socjalnej (art. 26g ust. 1 pkt 2).
Instrumenty te mają wspierać rozwój zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami w sektorze ekonomii społecznej.
Wydatki na rehabilitacje zawodową w powiatach w 2025 r
Zgodnie z podziałem administracyjnym w Polsce funkcjonuje 314 powiatów oraz 66 miast na prawach powiatu, co łącznie daje 380 jednostek samorządu powiatowego.
Dane udostępnione przez PFRON wskazują, że tylko 116 z 380 powiatów i miast na prawach powiatu rozdysponowało środki PFRON na rehabilitację zawodową osób z niepełnosprawnościami. Oznacza to, że wsparcie tego typu realizowało niespełna 31% powiatów.
Środki były przeznaczane na:
- zwrot kosztów adaptacji pomieszczeń zakładu pracy – 2 powiaty,
- zwrot kosztów zatrudnienia pracowników wspomagających – 21 powiatów,
- zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy – 107 powiatów,
- zwrot kosztów utworzenia stanowisk pracy w spółdzielniach socjalnych – 1 powiat.
Liczba osób objętych wsparciem
Środki przeznaczone przez powiaty w 2025 r. dotyczyły wsparcia zatrudnienia następującej liczby osób z niepełnosprawnościami:
- 7 osób – w związku z adaptacją pomieszczeń zakładu pracy,
- 174 osoby – w związku ze zwrotem kosztów zatrudnienia pracowników wspomagających,
- 345 osób – w związku z wyposażeniem stanowiska pracy,
- 3 osoby – w związku z utworzeniem stanowisk pracy w spółdzielniach socjalnych.
Kwoty wsparcia
- zwrot kosztów, o których mowa w 26 ustawy (adaptacja pomieszczeń zakładu pracy) – 127 000 zł,
- zwrot kosztów, o których mowa w 26d ustawy (zatrudnienie pracowników wspomagających osoby z niepełnosprawnościami) – 838 304 zł
- zwrot kosztów, o których mowa w 26e ustawy (wyposażenie stanowisk pracy) – 27 153 025 zł,
- zwrot kosztów, o których mowa w 26g ust. 1 pkt 1 ustawy (tworzenie stanowisk pracy w spółdzielniach socjalnych) – 325 000 zł,
Dlaczego powiaty rzadko korzystają z instrumentów wsparcia zatrudnienia przewidzianych w ustawie?
Dane za 2025 r. pokazują, że powiaty rzadko przeznaczają środki PFRON na wskazane powyżej instrumenty rehabilitacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami. Może to wskazywać na bariery systemowe ograniczające wykorzystanie tych narzędzi.
Do najczęściej wskazywanych należą:
- Niski poziom zainteresowania pracodawców instrumentami wsparcia
Instrumenty takie jak zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy czy refundacja zatrudnienia pracownika wspomagającego wymagają od pracodawcy spełnienia określonych warunków formalnych oraz utrzymania zatrudnienia przez określony czas. W praktyce część pracodawców wybiera prostsze mechanizmy wsparcia dostępne bezpośrednio z PFRON, takie jak dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami.
- Złożoność procedur administracyjnych
Realizacja instrumentów określonych w art. 26, 26d czy 26e ustawy wiąże się z procedurą oceny wniosku, podpisaniem umowy z powiatem oraz późniejszym rozliczeniem poniesionych kosztów. Dla części pracodawców proces ten może być postrzegany jako skomplikowany i czasochłonny.
- Ograniczone działania informacyjne
W wielu powiatach instrumenty rehabilitacji zawodowej są relatywnie słabo promowane wśród lokalnych pracodawców. W efekcie potencjalni beneficjenci mogą nie posiadać wystarczającej wiedzy o możliwościach uzyskania wsparcia.
- Priorytetowe traktowanie rehabilitacji społecznej
Środki przekazywane powiatom z PFRON mogą być przeznaczane zarówno na zadania z zakresu rehabilitacji społecznej, jak i zawodowej. W praktyce znaczna część powiatów koncentruje się na finansowaniu zadań społecznych, takich jak turnusy rehabilitacyjne, likwidacja barier architektonicznych czy zakup sprzętu rehabilitacyjnego.
Zgodnie z komunikatem PFRON z 12 lutego 2026 r., w 2026 r. do powiatów trafi 1 817 330 000 zł na realizację zadań określonych w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jest to o niemal 152 mln zł mniej niż w 2025 r.
