13 lip Ważny wyrok NSA. Pracodawca musi wykazać związek pomiędzy wydatkiem z ZFRON a ograniczeniami wynikającymi z niepełnosprawności pracownika
Naczelny Sąd Administracyjny poparł tezę WSA w Warszawie, który w wyroku z dnia 25 marca 2025 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 3289/24 stwierdził, że w okolicznościach tej sprawy pracodawca nie wykazał, że zakupiony laptop zmniejsza ograniczenia zawodowe wynikające z niepełnosprawności pracownika. Zdaniem sądu możliwość uzyskania przez dysponenta środków ZFRON zaświadczenia o pomocy de minimis w związku z zakupem urządzenia musi być uzasadniona posiadaniem przez rzeczony sprzęt cech, które wpływają na zmniejszenie ograniczeń i niwelują bariery wynikające z niepełnosprawności pracownika.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że obowiązkiem pracodawcy wynikającym wprost z kodeksu pracy jest wyposażenie stanowiska pracy w sprzęt niezbędny do wykonywania obowiązków służbowych każdemu pracownikowi. Powołując się na stanowisko resortu pracy Sąd potwierdził, że sprzęt, który ma na celu wykonywanie obowiązków służbowych, wpływa na komfort, przyspieszenie i jakość wykonywanej pracy nie może być zakwalifikowany jako niwelujący ograniczenia zawodowe wynikające z niepełnosprawności i powinien być ponoszony ze środków własnych pracodawcy.
W cytowanej sprawie pracodawca ze środków ZFRON kupił laptopa dla pracownika z niepełnosprawnością argumentując zakup możliwością uczestnictwa w szkleniach i kursach on-line oraz korzystania ze szkoleniowych platform internetowych co ułatwi podnoszenie kwalifikacji w ramach wykonywanych obowiązków służbowych, podając także, że praca na komputerze przenośnym ma na celu ochronę zdrowia pracownika dzięki możliwości wykonywania pracy zdalnej oraz umożliwi pracownikowi udział w internetowych grupach wsparcia, co jest istotne z uwagi na schorzenie powodujące niepełnosprawność.
Zarówno Prezes PFRON, jako pierwsza instancja, jak i Minister uznał, że zakupiony laptop nie posiada cech, które sprawiają, że należy go uznać za specjalistyczne wyposażenie i nie posiada wyjątkowych cech właściwości, które uzasadniałyby jego zakup w ramach ZFRON. Organ stwierdził, że zakupiony sprzęt nie niweluje ograniczeń zawodowych a jedynie podnosi komfort pracy, co nie znajduje uzasadnienia w przepisach dot. ZFRON.
Warto przypomnieć, że zgodnie z art. 33 ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych środki ZFRON przeznaczane są na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej, w tym na IPR, zgodnie z zakładowym regulaminem wykorzystywania tych środków.
Przepisy Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych precyzują katalog możliwych wydatków w ramach środków ZFRON.
Warto jednak zwrócić uwagę, że w zbliżonym stanie faktycznym NSA w wyroku z dnia 21 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. akt III FSK 649/22 orzekł odmiennie, wskazując, że:
- kluczowa jest interpretacja samej definicji rehabilitacji OzN, którą należy rozumieć jako zespół działań służących osiągnięciu przez OzN możliwe najwyższego poziomu funkcjonowania, jakości życia i integracji społecznej, min. poprzez rehabilitację zawodową;
- wydatkowanie środków z ZFRON, w myśl przepisów Rozporządzenia nie ogranicza się do sprzętu o charakterze ponadstandardowym;
- ze środków Funduszu może zostać zakupiony każdy sprzęt, który służy realizacji celów wskazanych w Rozporządzeniu, w tym sprzęt o charakterze uniwersalnym.
Wydaje się więc, że pomiędzy przytoczonymi wyrokami główną różnicą jest interpretacja językowa § 2 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, który stanowi, że
- Środki funduszu rehabilitacji przeznacza się na następujące rodzaje wydatków:
1) wyposażenie stanowiska pracy oraz przystosowanie jego otoczenia do potrzeb osób niepełnosprawnych
Wyrok NSA z 2023 r. założył, że spójnik „oraz” występuje w znaczeniu enumeracyjnym, co oznacza, że środki ZFRON mogą służyć różnym celom: wyposażeniu stanowiska pracy i przystosowaniu stanowiska pracy, nie muszą natomiast zachodzić obie okoliczności jednocześnie.
Konkludując więc, mając na względzie rozbieżne stanowiska organów i NSA w sprawach o zbliżonym stanie faktycznym istotnym jest przede wszystkim wykazanie przez pracodawcę – dysponenta środków ZFRON związku przyczynowego zachodzącego pomiędzy poniesionym wydatkiem a zmniejszeniem ograniczeń zawodowych pracownika z niepełnosprawnością. Rozporządzenie w sprawie ZFRON nie nakłada ograniczeń, aby sprzęt nie był sprzętem standardowym. Kluczowym jest właściwe uargumentowanie zakupu i wykazanie sposobu w jaki niweluje ograniczenia zawodowe.
